Ըստ Լիանա Ավետյանի

Այսօր աշխատավայրում ու համալսարաններում ներկայացվող բարձր պահանջների պատճառով սթրեսից խուսափելը գրեթե անհնար է դարձել: Հետևաբար, կարևոր է հասկանալ' ինչ է սթրեսը և գիտենալ' ինչպես հաղթահարել այն: 

Սթրեսը մեր օրգանիզմի ֆիզիկական արձագանքն է մեծ ճնշմանը: Թեթև սթրեսը նորմալ է (օրգանիզմի համար), սակայն եթե դա պարբերական բնույթ է կրում, ապա առաջանում են հորմոններ, որոնք հանգեցնում են հետևյալ խնդիրների ի հայտ գալուն` ախորժակի նվազում կամ ավելացում, նյարդայնություն, դեպրեսիա, հուսահատություն, անքնություն կամ քնի խանգարում, հոգնածություն, արտասվելու ցանկություն, կենտրոնանալու ունակության կորուստ, գլխացավեր, փորկապություն կամ փորլուծություն, հակվածություն ալկոհոլի կամ թմրանյութերի նկատմամբ, մարմնի ցավեր և վարքագծի փոփոխություններ:

Հիմա խոսենք այն մասին, թե ինչ կարող ես անել, որպեսզի օգնես օրանիզմիդ` կանխելու սթրեսի ախտանիշների ի հայտ գալը:

1. Ճիշտ օգտագործիր ժամանակդ: Հաճախ ժամանակի սխալ տնօրինման պատճառով վազվզոցի մեջ ես հայտնվում, ուշանում ես կամ չես հասցնում ավարտել գործերդ: Այս ամենը սթրես ու լարվածություն է առաջացնում: Ժամանակդ նախօրոք ու ճիշտ պլանավորելով՝ կկանխես սթրեսը:

2. Կենտրոնացիր դրականի վրա: Երբ սթրեսի մեջ ես, ու թվում է` ոչինչ չի օգնում, նախ և առաջ մտածիր այն ամենի մասին, ինչը մեծ արժեք ունի քեզ համար ու ինչը գնահատում ես կյանքում: Այս պարզ մոտեցումը կարող է օգնել քեզ կանխատեսելի դարձնել հանգամանքները:

3. Վերալիցքավորիր ինքդ քեզ: Պարտադիր ժամանակ հատկացրու ինքդ քեզ՝ լիցքաթափվելու և զվարճանալու համար: Որքան հաճախ դա անես, այնքան ավելի հեշտ կազատվես սթրեսի «հարուցիչներից»: Լիցքաթափվելու և զվարճանալու մի շարք առողջարար տարբերակներ կան. շաբաթը մեկ-երկու անգամ պարի դասերի հաճախիր, հին ընկերներից մեկին հանդիպիր մեկ գավաթ սուրճի շուրջ, փաթաթվիր անկողնուդ մեջ սավանով ու հոտավետ մոմերի ներքո կարդա սիրածդ գիրքը, դիտիր որևէ կատակերգություն կամ սիրածդ շոուն, ընկերոջդ կամ գործընկերոջդ հետ թենիս խաղա, դուրս արի վազելու, լողի դասերի գնա, դեմքիդ մաշկի խնամքով զբաղվիր, միացրու քո սիրելի երաժշտությունը, երբ լոգանք ես ընդունում կամ մարզվում` լարվածությունից ազատվելու համար:

4. Զբաղվիր քո խնամքով: Պարգևիր մարմնիդ այն խնամքը, որին նա իսկապես արժանի է: Սա կօգնի ազատվել սթրեսի հետևանք հանդիսացող ֆիզիկական ու զգացմունքային լարվածությունից: Մերսումը կօգնի, որ մարմինդ հանգստանա ու թուլանա: Ասեղնաբուժությունը ավելի մեծ արդյունք կտա, քան մերսումը: Այն կարող է օգնել նաև, որ ուղեղդ հանգստանա: Ամիսը մեկ-երկու անգամ ասեղնաբուժություն ստանալը կօգնի դիմակայել համալսարանական, աշխատանքային կամ ընտանեկան հոգսերի ծանրությանը:

5. Խուսափիր անիմաստ սթրեսից: Սովորիր «ոչ» ասել, քանի որ պատասխանատվություն ստանձնել ավելիի համար, քան ի վիճակի ես հաղթահարել, իսկական սթրեսի աղբյուր է: Խուսափիր այն մարդկանցից, ովքեր, գիտես, ի վերջո սթրեսի մեջ են գցելու քեզ: Կամ, եթե հնարավոր է, վերջնականապես խզիր հարաբերություններդ նրանց հետ: Կազմիր օրվա անելիքիդ ցանկն ու առանձնացրու նրանք, որոնք «պարտադիր» կամ «ճարահատյալ» անելիք չեն:

6. Հարմարվիր սթրեսի «հարուցչին»: Եթե չես կարող փոխել սթրեսի պատճառը, փորձիր փոխել քեզ կամ քո վերաբերմունքն իրավիճակի նկատմամբ: Հաճախ մեր ընկալումը և սթրեսի աղբյուրին մեր վերաբերմունքն է սթրես առաջացնում: Օրինակ՝ տրամադրության անկում է գրանցվում ավտոճանապարհային խցանման պատճառով: Օգտագործիր այս ժամանակը` լսելու քո սիրելի երաժշտությունը, կամ թուլանալու համար պարզապես մի քանի անգամ խոր շունչ քաշիր:

7. Իրատես եղիր: Երբ խնդիր է առաջանում, մի քանի հարց տուր ինքդ քեզ. «Ինչքանո՞վ է կարևոր դա ինձ համար», «Արդյո՞ք դա ինձ անհանգստացնելու է մեկ շաբաթ, մեկ ամիս, իսկ գուցե մեկ տարի՞», «Իսկապե՞ս այնքան կարևոր է, որ արժե սթրեսի մեջ ընկնել դրա համար», «Իսկապե՞ս կարող եմ որևէ կերպ փոխել իրադրությունը»։ Եթե պատասխանը «ոչ» է, ավելի լավ է այդ էներգիան մեկ ուրիշ բանի վրա ծախսես:

8. Արտահայտիր զգացմունքներդ: Ավելի լավ է անկեղծորեն և հարգանքով արտահայտվես և փոխանցես մտքերդ ու գաղափարներդ գործընկերոջդ, տնօրենիդ, ընկերոջդ, զուգընկերոջդ կամ ամուսնուդ, քան պահես քո ներսում: Զգացմունքներն արտահայտելը տեղ է ազատում ներսումդ և կանխում նյարդայնության, անհանգստության ու հիասթափության առաջացումը:

9. Ընդունիր՝ կան բաներ, որ չես կարող փոխել: Ազատիր ինքդ քեզ բացասական էներգիայից` ներելով և առաջ շարժվելով: Եթե չես կարող փոխել իրադրությունը, պարզապես ընդունիր իրերն այնպես, ինչպես կան:

10. Առաջնորդվիր առողջ ապրելակերպի սկզբունքներով: Առողջ ապրելակերպը կօգնի դիմակայել սթրեսի «հարուցիչներին»: Քնիր ամենաքիչը օրական 7 ժամ, կանոնավոր ֆիզիկական աշխատանք կամ վարժություններ կատարիր, քչացրու ծխախոտի, ալկոհոլի, թմրանյութերի ու կոֆեինի քանակությունը, օրական խմիր 6-8 բաժակ ջուր, միշտ կանոնավոր առողջ սնունդ ընդունիր` սկսելով հենց նախաճաշից:

Լուսանկարները` ըստ HMI-ի